ડાયપોલ-ઇન્ડ્યુસ્ડ ડાયપોલ (દ્વિધ્રુવ-પ્રેરિત દ્વિધ્રુવ) બળો પર નોંધ લખો.

(N/A) ડાયપોલ-ઇન્ડ્યુસ્ડ ડાયપોલ બળો એ આકર્ષણ બળો છે જે ધ્રુવીય અણુઓ (જે કાયમી દ્વિધ્રુવ ધરાવે છે) અને અધ્રુવીય અણુઓ (જે કાયમી દ્વિધ્રુવ ધરાવતા નથી) વચ્ચે કાર્ય કરે છે.
નિર્માણ: જ્યારે કાયમી દ્વિધ્રુવ ધરાવતો ધ્રુવીય અણુ કોઈ અધ્રુવીય અણુની નજીક આવે છે,ત્યારે તે અધ્રુવીય અણુના ઇલેક્ટ્રોનિક વાદળને વિકૃત કરે છે. આનાથી અગાઉના તટસ્થ અધ્રુવીય અણુમાં દ્વિધ્રુવ પ્રેરિત થાય છે.
કાર્યપદ્ધતિ: ધ્રુવીય અણુનો કાયમી દ્વિધ્રુવ તેના ઇલેક્ટ્રોનિક વાદળને વિકૃત કરીને વિદ્યુતીય રીતે તટસ્થ અણુ પર દ્વિધ્રુવ પ્રેરિત કરે છે. પરિણામે,અધ્રુવીય અણુમાં ધ્રુવીયતા વિકસે છે,જેના કારણે ધ્રુવીય અણુ $(AB)$ અને પ્રેરિત દ્વિધ્રુવ અણુ $(X_2)$ વચ્ચે આકર્ષણ બળો ઉદભવે છે.
લાક્ષણિકતાઓ:
- આંતરક્રિયા ઉર્જા $1/r^6$ ના પ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં $r$ એ બે અણુઓ વચ્ચેનું અંતર છે.
- પ્રેરિત દ્વિધ્રુવ મોમેન્ટ એ કાયમી દ્વિધ્રુવના દ્વિધ્રુવ મોમેન્ટ અને વિદ્યુતીય રીતે તટસ્થ અણુની ધ્રુવીયતા (polarisability) પર આધાર રાખે છે.
- ઉચ્ચ ધ્રુવીયતા આકર્ષક આંતરક્રિયાઓની શક્તિમાં વધારો કરે છે.
- આવી પ્રણાલીઓમાં,વિક્ષેપન બળો (dispersion forces) અને ડાયપોલ-ઇન્ડ્યુસ્ડ ડાયપોલ આંતરક્રિયાઓની સંચિત અસર જોવા મળે છે.